Najczęściej stosowana klasyfikacja podczas rozróżniania rodzaju zaćm uwzględnia:

  • okres występowania:

– wrodzona, jest wynikiem zakażenia płodu, np. wirusem różyczki, opryszczki, półpaśca i występuje już w momencie urodzenia
– dziecięca
– młodzieńcza
– przedstarcza – może pojawić się w każdym wieku. Zaliczmy do niej zaćmę wikłającą (mającą związek np. z cukrzycą, czy zapaleniem błony naczyniowej) i polekową (mającą związek z przyjmowaniem leków sterydowych)
– starcza- występująca po 50. roku życia, stanowi około 90% przypadków

  • przyczynę:

– wrodzona
– nabyta- stanowi niemal 99% przypadków
– starcza
– metaboliczna (występuje u chorych na cukrzycę). W tym przypadku całkowite zmętnienie soczewki może nastąpić w ciągu kilku dni
– toksyczna – kortyzonowa (pojawia się wskutek nagromadzenia zbyt wielu toksyn w organizmie osób leczonych sterydami)
– urazowa, powstaje w konsekwencji urazów gałki ocznej, np.:  rana, ciało obce, stłuczenie
– powikłana, występuje jako powikłanie innych przewlekłych chorób oczu, np.: jaskry (choroby objawiającej się podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym), czy retinopatii barwnikowej (związanej z odkładaniem się barwnika w siatkówce oka).

  • lokalizację:

a) w zaćmie wrodzonej:

– warstwowa (najczęstsza)
– jądrowa- przyczyną jest proces starzenia się i złuszczania komórek, powoduje to jej zmętnienie i utratę przejrzystości
– torebkowa przednia i tylna
– biegunowa przednia i tylna
– całkowita- powstaje z zaćmy częściowej nieleczonej
– błoniasta

b) w zaćmie starczej:

– jądrowa – występująca najczęściej wśród starszych pacjentów. Przyczyną jest proces starzenia się i złuszczania komórek, powoduje to jej  zmętnienie i utratę przejrzystości Czynnikami ryzyka są: wiek, mała ilość substancji odżywczych, nadmierne spożywanie alkoholu, przebywanie w dymie tytoniowym. Może być również następstwem niedoczynności tarczycy, cukrzycy, rzadziej  jaskry
– korowa- spowodowana nadmiernym twardnieniem soczewki – rzadko spotykana
– podtorebkowa tylna,
– mieszana- występująca najczęściej

 

Zaćmę nabytą w zależności od stopnia zaawansowania dzielimy na:

– początkową (korową)- zmętnienie soczewki pojawia się na jej obwodzie
– zaawansowaną- zamglenie obejmuje cała soczewkę, doprowadzając do upośledzenia wzroku
– niedojrzałą- zamglenie doprowadza do ślepoty
– dojrzałą (jądrową)- całkowite zamglenie soczewki
– pęczniejąca- wywołana jest pęcznieniem soczewki oka zbytnio wchłaniającej wodę
– przejrzałą- która jest bardzo niebezpieczna, ponieważ włókna soczewki ulegają stopniowemu upłynnianiu, powodując przesuniecie jądra soczewki w dół. Upłynnione masy soczewki mogą powodować zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego lub zapalenie wszystkich tkanek wewnątrz oka, co może spowodować nieodwracalną ślepotę.

Powikłaniem długotrwającej zaćmy przejrzałej może być jaskra fakoanafilaktyczna lub fakoanafilaktyczne zapalenie gałki ocznej.

 

Przy zaćmie powikłanej zmętnienie soczewki jest zwykle spowodowane toczącymi się stanami  zapalnymi w przednim lub tylnym odcinku oka. Ten rodzaj zaćmy dość często towarzyszy chorym na cukrzycę. Diabetycy często utratę ostrości wzroku oraz zaburzenia widzenia barw błędnie łączą z cukrzycą, ponieważ również podczas znacznego spadku lub wzrostu poziomu glukozy chorzy mają identyczne zaburzenia wzroku.

Według statystyk typowa zaćma starcza może zacząć pojawiać się około 55. roku życia, natomiast u chorych na cukrzycę, nawet o dziesięć lat wcześniej.

Zażywanie leków z grupy kortykosteroidów  (kortyzol, kortyzon, kortykosteron) zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na tzw. zaćmę kortyzolową (toksyczną).  Ta grupa leków ma działanie silnie przeciwzapalne, przeciwalergiczne i immunosupresyjne. Zmniejszają one zużycie glukozy w tkankach, co prowadzi do podniesienia cukru we krwi.

 

Czekanie w kolejkach na  wykonanie operacji usunięcia zaćmy, na terenie Polski, w ramach NFZ, może prowadzić do tzw. zaćmy przejrzałej, która powoduje różnego rodzaju stany zapalne w oku. Na etapie tzw. zaćmy średniej, kiedy jeszcze chory kwalifikuje się do mało inwazyjnego zabiegu, rozwija się zaćma przejrzała. Soczewka staje się twarda jak blat stołu. Nie można już jej wydobyć za pomocą standardowego cięcia mającego 1,8-2,2mm, trzeba rozcinać niemal całą rogówkę 5-6mm. Tak twardą soczewkę, pomimo rozdrobnienia,  trudno jest wydobyć (wyssać), ponieważ jej brzegi są ostre jak małe żyletki. Uszkadzają one strukturę oka, a odłamki mogą wbijać się coraz głębiej. W takich przypadkach z kilkuminutowego, mało inwazyjnego zabiegu robi się prawdziwa operacja, gdzie niezbędne jest szycie rogówki, a po kilku tygodniach usuwa się szwy.